سطح بیرونی گوردخمه کلا به صورت ستوندار تراشیده شده بود.سطح بیرونی 7متر طول ،2.89 متر عرض و4.11 متر ارتفاع دارد.نمای ورودی آن به وسیله دونیم ستون عمودی به 3 قسمت تقسیم میشود.پایه ی ستون ،شامل یک ته ستون به عرض 80سانتی متر  و بلندی 17.5 سانتی متر با یک شال به ارتفاع 16.25 سانتی مت.خود ستون 2.89 متر بلندی دارد.در بالای آن یک سرستون بزرگ از نوع ایونیک با یک پالمت در میان حلزون ها که از هنر آشوری پذیرفته ، به دارد.

3نقش تیر بزرگ چوبی روی هر ستون و یک تیر افقی که تیرهای عمودی را قطع کرده و دو جفت تیر افقی درپیش برآمدگی بنا نمایان است.جلوه نمای این گور دخمه ها نمای یک بنای معمولی نشان داده شده است.پایه ستون سمت راست به شدت آسیب دیده است .سمت چپ حلزون سرستون سمت چپ شکسته است.فضای بین دوستون به وسیله یک نوار افقی از زیرنقش برجسته به دو قسمت مساوی تقسیم شده است.در نیمه پایینی یک در کوتاه با 106 سانتی متر عرض و 113 سانتی متر بلندی وجود دارد که به یک اطاق قبر راه میابد.اگرچه این صخره صدمه دیده است ولی گوشه بالایی سمت چپ سر در سنگی صوه ندیده واین صدمه دیدگی بیشتر در پایین نقش برجسته آشکار می شود.در نیمه بالایی در اطراف یک آتشدان،دو نفرنشان داده شده اند که رویشان به طرف آتشدان است.آتشدان از 3پله به عرض 7.8 . 6.25 و 5 سانتی متر یک میله با 3.25 سانتی متر عرض و 3.75سانتی متر بلندی روی آن 3 لوحه سنگی شبیه به پله ها ،شکل گرفته است.روی قطعه سنگ بالایی یک نیم کره به قطر در حدود 5.5 سانتی متر نشان داده شده است.پیکر انسان ها در حدود 1.32متر بلندی دارند.4/3 اندازه ی طبیعی دست راست هر دو به طرف بالا و جلو بند شده و با دست چپ آنها نوک یک کمان شبیه به کمان سکاها را نگه داشته اند که احساس می شود بین پا و آتشدان قرار گرفته است.تزیین مو به صورت کوتاه و از نیمه عقبی سرپایین ریخته است.یک نوار،چانه و دهان آنها را پوشانده است.ریش آنها از زیر نوار ظاهر شده است.کفش ها چنان نشان داده شده اند که روی رویه ی آنها قلاب و یک تسمه دارند.لباس های دونفر باهم فرق دارند.آنکه در راست نشان داده شده،،یک جامه یا پیراهن که تا روی ساق پا پایین آمده و بازوی چپش از شانه به صورت لخت دیده میشود.نفر سمت چپ به نظر می رسد یک جبه،که تا روی قوزک پا قد دارد،با لبه های آراسته شده از روس شانه ها پایین افتاده با آستین های خالی آویزان،داشته باشد.جلوبازوها و یک ران از زیر جبه بیرون آمده است.جامه ای که بازوان و ران را می پوشاند ممکن است با چکمه ساق بلند یا پاتابه پوشیده شده باشد.
از آنجایی که در نزد ایرانیان کمان ، علامت پادشاهی و قدرت بوده روی همین اصل احتمالا پیروزی پادشاه ماد ها را با مغی که در سمت چپ با لباس بلند جاری کرده اند،که احتمال دارد پادشاه مادی کیاکسار(هوخشتره)باشد.
در میان بالاترین قسمت قاب ،نقش برجسته ی بین سرستون ها و زیرپیش آمدگی های بنا یک مدالیون دایره ی به قطر 4.5 سانتیمتر وجود دارد.که در پایین خطی ضخیم آن را به شکل هلالی در آورده است.مدالیون با یک پیکر انسانی که به طرف چپ نگاه میکند،با یک کلاه کوتاه و پست،ریش و موی پرپشت به طرف بیرون و بالا آمده مثل آنچه که کرد ها کاکل مینامند،نشان داده شده است .در دستش شیئی دارد که با توجه به شکلش ممکن است یک باتون یا یک جام نوشیدنی باشد.او به صورت پیچیده شده درون یک جبه و به صورت نشسته روی صندلی نشان داده شده است.

در جبهه ی سمت نمای گور دخمه ،یک دکوراسیون منفرد و مجزا به شکل یک قاب نزدیک به چهارگوشه در ارتفاع 2.70 متری از سطح کف که 70 سانتی متر عرض دارد.
آن به شکل یک انسان بالدار که به طرف چپ نگاه میکند نشان داده شده است که به پیکر اهورا مزدای بیستون و دیگر پیکر تراشی های هخامنشی شباهت دارد.اما اختلاف آنها در این است که بال های بالای این به طرف بالا انحنا یافته،(به طرف گوشه ی قاب )و بال های کوتاه پایینی فقط به صورت افقی است و دیگر آنکه سر آن بزرگ است و هیچ بالا تنه ای ندارد.این قاب به طور زیادی در اثر تغییر آب و هوا صدمه دیده است اما دو بال بالایی ،یک دست را به طرف بالا بین بال بالایی سمت چپ دیده می شود.بال پایینی سمت راست و نوار زیر آن و دم یا دنباله آن همه مشخص و واضحند سرش به آسانی با چشم قابل تشخیص نیست اما در طراحی واضح است.حدفاصل کف تا این قسمت نما ،گودالی به عمق 12.5 یا 15 سانتی متر و عرض 10یا 12.5 سانتی متروجود دارد که ممکن است به عنوان یک حفره به کار رفته باشد.
در جبهه سمت راست نمای بیرونی یک تزیین منفرد و مجزای دیگر همسطح با مدالیون مرکزی و به شکل 3 دایره متحدالمرکز به قطرهای نسبی 10و22و44 سانتی متر وجود دارد.در حلقه بیرونی،11پره چرخ هست که به شکل گیلاس شراب نوشی با ساقه مخروطی شکل می باشد.دیسک درونی که قرمزتر از صخره اطرافش است احتمال می رود رنگ آمیزی شده باشد.این مدالیون از یک سطح آماده شده ،ساخته شده و برجسته ترین نقطه ی حلقه ی بیرونی و نقطه ی برجسته ی مرکزی همسطح با سطح آماده شده ،هستند.حلقه ی بیرونی به وسیله ی یک سطح متمایل یا شیب دار احاطه شده است.اعتقاد عضی ها بر این است که این سه نقش مجزا(مدالیون)احتمالا باید سمبل اهورا مزدا  و میترا(ماه)و آناهیتا باشند.
اطاق قبر به عمق 3.15 متر به درون صخره کنده شده و هم سطح با کف بیرونی است. و ارتفاعش به طور غیر دقیق 2.10 متر است.اطاق قبر بعدا به 3 اطاق A,B,C تقسیم می شود که هر اطاق در حدود 2.30 متر و 1و98 متر و 2.15 متر عرض دارند.هر اطاق یک گور وان شکل دارد به عمق 60 تا 75 سانتی متر در کف اتاق حفر شده اند.گور اطاق Aدر گوشه سمت چپ آن و به ابعاد 1.72 متر در 1.10 متر و دیوار چار گوش دارد.اطاقB قبرش باز در گوشه ی سمت چپ است،به ابعاد 1.98 و 1.02 متـــر که گوشه های نزدیکش به نظر می رسد که گرد هستند.گور اطاق C در گوشه ی سمت راست آن است.ابعاد آن 1.70 در 1.05 متر میباشد و تقریبا به شکل بیضی یا تخم مرغی است.هرکدام از گورهای وان شکل لبه ای به عمق 7.5 سانتی متر دارند که می اطاق C 1.02 متر عرض و 1.18 متر بلندی دارد.تیر سر در و چهارچوب درهاهمانند آنچه در پایین نقش برجسته نشان داده شده اند می باشد.یک جای چفت و بست در دیوار با صخره سمت چپ در اصلی و یک سوراخ در دیوار کوتاه مابین اطاق های B,C نشان میدهند که در عرض در ورودی اصلی یک حلقه کلون وجود داشته باشد.یک چفت جلو دیوار C نشان می دهد که آنجا روشی برای قفل کردن انتهای کلون در وجود داشته است.

با توجه به آرامگاه های سکاوند و مقایه آنها با یکدیگر چنین به نظر میرسد که دو جریان در ساختمان این مقبره ها از نظر هنری وجود داشته است.
با توجه به ظاهر امر،آرامگاه قیزپان از جنبه ی هنری و تکنیک شبیه به آرامگاه های مادی است ولی در حال با آنها اختلافاتی نیز دارد. و آن این است که سقف این آرامگاه سکایی در روسیه جنوبی و ماوراء قفقاز می توان چنین استنباط نمود که احتمالا گوردخمه قیزقاپان با اقتباس از آرامگاه های سکایی ساخته شده است و یا اینکه از آن امیر یا پادشاهی سکایی بوده که با توجه به هنر اجدادی خود و با تاثیرهنر مادها آن را در دل کوه کنده اند.

نوشته شده در تاریخ 1390/4/13 و در ساعت : 02:50 - نویسنده : مریم