گور دخمه صحنه

در سراب صحنه(60 کیلومتری شهر کرمانشاه بر سر راه همدان به کرمانشاه) دو اثر صخره ای به فاصله یکصد متربر سینه ی کوهی در شمال صحنه که در محل آن ناحیه  سراب می نامند، کنده شده است:
الف) مقبره کیکاووس یا به قوا هرتسفلد، شیرین و فرهاد که کردها به این مقبره شیرین گورا(شیرین بزرگ) می گویند.اهالی محل درباره ی آن اسم فراکن و فراتاش را به کار می برند.
ب) بوچکه(شیرین کوچک) که به فاصله یکصد کتری سمت راست مقبره ی شیرین و فرهاد با طاق هلالی جلب توجه می کند.
در ورودی مقبره کیکاوس و یا شیرین و فرهاد، دو عدد ستون سنگس که دارای ته ستون های ناقوسی می باشند به چشم می خورد. این ستون ها در دو طرف ورودی دخمه از سنگ صخره تراشیده شده و به مقبره جلوه ای خاص بخشیده اند. در نمای بالای ورودی یک خورشید بالدار که علامت اهورا مزدا می باشد دیده میشود. البته قرص خورشید بالدار، سمبلی است که ابتدا،آشوری ها و بعد ها مادها وهخامنشیان آن را مورد استفاده قرار داده اند. به عبارت دیگر این سمبل برای اولین بار در فرهنگ آشوری ها خودنمایی کرده و بعد از نفوذ در فرهنگ ایران، اسم اهورا مزدا به خود گرفته است.
در این گور دخمه بعد از ایوان ستون دار دهلیزی ایجاد شده است که دارای دو طاقچه می باشد. در طرفین گور دخمه، دو تابوت مستطیل شکل دیده می شود که جهت قرار دادن اجساد مردگان با دقا بیشتری حجاری شده است. یک گودی چهار گوش درکف دهلیز ایجاد شده است که از آن گودی وارد اطاق اصلی که آن نیز به شکل مستطیل تراشیده شده، می شده اند. در داخل این اتاق سکویی مستطیل شکل که احتمالا جسد شاه در آن قرار داده و اجساد نزدیکان او را در تابوت هایی می گذاشتند که در طرفین این مقبره تراشیده اند. طاق شیروانی اتاق زیرین و ته ستون های ناقوسی شکل این مقبره دو عاملی هستند که بعدها در دوره هخامنشیان به ویژه در مقبره داریوش نیز تکرار شده است. این آراگاه نیز مانند ارامگاههای داودختر و دکان داوود که در ناحیه ی فارس از آن ها یاد شده است، پیش درآمدی برای آرامگاههای شاهنشاهان هخامنمشی در تخت جمشید و نقش رستم می باشند. بلندی این گور دخمه از سطح آب دربنددر حدود 50 متر است و ارتفاع آن در حدود 12 متر می باشد. در جلوی مدخل ورودی مقبره، ایوان ستون دار مستطیل شکلی به درازای 582و پهنای 175سانتی متر شایان توجه می باشد.

گوردخمه دکان داوود

در جنوب شرقی سر پل ذهاب(حدود2.5 کیلومتری شهر کرمانشاه به سرپل ذهاب)، برسینه ی کوه کل داود یا دکان داود در صخره ای کنده شده است. این مقبره همچون مقبره ششیرین و فرهاد دارای ایوانی در جلو، مدخلی در وسط ضلع روبه رو، و در دوطرف ورودی مقبره بقایای دو پاستون و دو سرستون سنگی دیده میشود. پاستون ها برخلاف مقبره ی شیرین و فرهاد که ناقوسی شکل می باشند خیلی ساده و به صورت مربع تراشیده اند. در زیر این مقبره به فاصله ی 5 متر، تصویر مردی بر سنگ حجاری شده که این مرد لباس مادی به تن دارد  و به رسمی که معمولا از برگ خرما یا ترکه های بهم درست می کردند در دست چپ گرفته و دست خودرا به حالت نیایش به طرف بالا نگکهداشته است. طرز ایستادن این مرد که دست ها را به سوی مشرق گرفته و همچنین به دست گرفتن برسم نشان دههننده ی یک مرد مادی در حال نیایش است. با توجه به طرز لباس این مرد و برسمی که به دست گرفته می توان آن را با تصاویر مغان، که بر صفحات طلا کنده شده است و مربوط به گنجینه ی جیحون می باشد، مقایسه کرد.
به هر حال تصویر فوق نشان دهنده ی یک مرد روحانی و یا مغ از دوران ماد ها بوده که چنین تصویری بارها هم در آثار صخره ای و هم در آثار فلزی تکرار شده است. در داخل این مقبره یک اطاق و یک قبر مستطیل شکل به چمش می خورد که در جهت ایوان ساخته شده و در انتهای سالن، 3فرو رفتگی نیم دایرع در بدنه ی دیوار تراشیده اند که احتمالا جهت قرار دادن نذورات و هدایا از آن ها استفاده می شده است. سقف این مقبره در ایوان مسطح بوده ولی در داخل تقریبا به شکل هلال می باشد. بدنه ی ستونهای سنگی این گور دخمه بر اثر مرور زمان به کلی از بین رفته و تنها پاستون ها و سر ستون های مربع شکل باقی مانده اند.

آثار صخره ای دیره

در قریه نشلین دیره، که بین راه دیره سرپل ذ هاب واقع شده، گور دخمه ای از دوره مادی به جا مانده است که اهالی قریه آن را به نامهای فرای کن، یا طاق فرهاد و اطاق فرهاد می شناسند. این گور دخمه در 300 متری جنوب شرقی قریه شیلن دیره در ارتفاع حدود متری از سطح زمین های اطراف، در دل صخره کنده شده است. گور دخمه ی فوق به طول 6متر و به عرض 3.25 متر و ارتفاع 2.15 متر می باشد. در انتهای این گور دخمه، دو پله به طول 1.34 متر وجود دارد . و از طریق این پله ها به اطاق مستطیل شکل که در صخره ایجاد گردیده وارد می شوند. در سطح جانبی یکی از دیوار های اطاق این گور دخمه، اثر یک تصویر حجاری شده که به مرور زمان از بین رفته به جای مانده است، اطاق مکمسطیل شل این گور دخمه به ابعاد 1.60*1.34 متر می باشد.

گور دخمه روانسر

بر سر راه کرمانشاه به پاوه، در دهستان روانسر در جوار قبرستان محل گوردمه ای در جهت مشرق در کوه کنده شده است. این مقبره در ارتفاع 35 متری از سطح قبرستان قرار گرفته است و آن را به شکل مستطیل حجاری نموده اند.
ورودی این گور دخمه به شکل مستطیل بوده و ابعاد آن حدود 92*75 سانتی متر را نشان می دهد. در جلوی مدخل دخمه شیاری از سنگ تراشیده شده به عرض 12 سانیت متر که احتمالا این شیار محل قرار گرفتن در سنگی مقبره در زمان ایجاد آن بوده است زیرا در قسمت فوقانی اضلاع مدخل دخمه دو سوراخ که هر یک 5 سانتی متر عمق دارند در سنگ کنده شده که احتمالا محل نصب میخ هایی جهت محکم کردن در بوده اند. این  گور دخمه  از یک اتاق کوچک  تشکیل یافته است که طول آن 2.43 کتر . عرض آن 2 متر  و ارتفاع آن 1.64 متر می باشد. طاق گنبدی شکل ناقص  که بی شباهت به طاقهای گنبدی شکل  ساسانی نیست در سقف مقبره تراشیده شده است. در سمت راست مدخل دخمه  بر سر سنگ کوه بقایای نقشی دیده می شود  که آنچه فعلا از آن قابل تشخیص  اشت بال پرنده ای است که 12 شیار دارد. شکل ظاهری تصویر شباهتی به انسان بالدار کاخ های شوش و تخت جمشید که یادگار عصر هخامنشیان است ، دارد. در بخش پایینی مدخل این گور دخمه صفه ای از سنگ تراشیده شده که ابعاد آن حدود 2 متر و طول و84 سانتی متر در عوض می باشد.

غیر از  گور دخمه های صخره ای که اجمالا به آن اشاره شد گور دخمه های دیگری از دوران ماد ها باقی مانده است که مهم ترین آن ها شامل:
•    گور دخمه عاشقان واقع در سرپل ذهاب
•    گور دخمه سان رستم یا سنگ رستم  واقع در جنوب غربی کرمانشاهان
•    سراب قره بلاغ در شمال غربی سرپل ذهاب
•    گور دخمه دینور واقع در بیستون.

نوشته شده در تاریخ 1390/3/24 و در ساعت : 11:37 - نویسنده : مریم